Sau khi đọc những báo cáo từ mặt trận gửi về, vua Càn Long và triều đình cũng thấy việc “
đánh vào sào huyệt địch bắt đầu sỏ” đem về kinh như khi đánh Tân Cương không thể thực hiện được. Dù tự hào là kho đầy, nước thịnh nhưng nếu sa vào một cuộc chiến kéo dài ở phương nam, công việc tổ chức một đại lễ Bát Tuần Khánh Thọ huy hoàng có thể trở ngại nên vua Càn Long hạ chỉ ra lệnh cho Tôn Sĩ Nghị giả vờ như đem quân đi tuần tra biên giới rồi nhân đó rút về nước:
Trước đây Tôn Sĩ Nghị tâu lên Quảng Nam đường sá xa xôi hiểm trở, đại binh hành quân vào sâu khó khăn nên trẫm đã giáng chỉ dụ lệnh cho Tôn Sĩ Nghị, giả vờ làm như tiến quân, tìm cách vời lại, nếu như Nguyễn Huệ sợ hãi, ra mặt cam kết, nhận tội xin hàng thì có thể coi như việc đã hoàn thành.
Lại dụ cho Tôn Vĩnh Thanh thám thính tin tức triệt binh của Tôn Sĩ Nghị để theo đó mà việc nhân phu, ngựa kéo cũng ngừng lại. Hôm nay xem lời tâu của Tôn Vĩnh Thanh về việc quân doanh lương đài, số phu cần dùng đến hơn 10 vạn người, bản tỉnh khó mà lo được nên cần phải có tỉnh Quảng Ðông hiệp trợ, xem tình hình như thế, từ Lê thành đến Quảng Nam đường sá xa xôi việc biện lý thật là trở ngại, không cần phải mọi nơi ùn ùn trưng điều người khiến cho hao tốn, mệt nhọc.
Vậy truyền dụ cho Tôn Sĩ Nghị nhận được chỉ này nếu như đã từ Lê thành tiến quân rồi thì giả vờ tuần tra biên giới tìm cách triệt binh. Nếu như nhân phu lương hướng chưa đến đủ thì đừng tiến binh, tổng đốc hãy dụ lệnh cho quốc vương chấn tác tự cường, liệu sắp xếp cho ổn thỏa, phòng bị biên giới cho nghiêm mật rồi lập tức triệt binh về Việt [Quảng Tây],
một mặt thông tri cho quan binh cánh quân tỉnh Ðiền cũng đồng thời rút về. Sốn nhân phu tỉnh Quảng Ðông giúp cho hãy truyền dụ cho Tôn Vĩnh Thanh, Ðồ Tát Bố không cần phải lo nữa.
[173]
Trích Khâm Định An Nam Kỷ Lược Quyển X trang 27
Nguyễn Duy Chính CHỮ TẮT KDANKL Khâm Ðịnh An Nam Kỷ Lược CM Khâm Ðịnh Việt Sử Thông Giám Cương Mục DNLT Ðại Nam Chính Biên Liệt Truyện HLNTC Hoàng Lê Nhất Thống Chí TSC …
nghiencuulichsu.com
KHÂM ĐỊNH CỦA MÀY ĐÂY!
Cẩu nô tài!
"Chỉ lo bọn Nguyễn Huệ biết tội của chúng không thể tha được, thấy đại quân hùng mạnh bèn trốn tránh nơi xa xôi, cần tốn thời gian mới bắt được; mà đất An Nam đầy chướng khí, không đáng để Trung Quốc đem lương tiền binh lực, đóng giữ lâu nơi xa xôi hẻo lánh nóng bức để phòng giặc cho thuộc quốc! Tôn Sĩ Nghị nên đợi thu phục thành nhà Lê xong, tuân theo chỉ dụ sắc phong cho Lê Duy Kỳ, bảo phải cố gắng tự cường, chọn các thổ mục tin cậy cho giữ các ải quan trọng, ra lệnh cho bọn Trấn, Mục đồng lòng cố thủ, vạch phương lược chống cự. TÔN SĨ NGHỊ CÓ THỂ TRIỆT QUÂN VỀ NỘI ĐỊA, KHÔNG NÊN ĐÓNG TẠI AN NAM LÂU." [1]
Hoằng Lịch ra lệnh "triệt binh" này ngày Nhâm Ngọ 𝟐𝟒, tháng 11, Càn Long 53 (Mậu Thân) [tức 21/12/1788 theo Tây lịch]. Công văn này được lệnh truyền theo đường dịch trạm "600 dặm gia khẩn" và đến tay lão Nghị ngày Đinh Dậu 𝟏𝟎, tháng Chạp, Càn Long 53 (Mậu Thân) [5/1/1789], 2 ngày sau (ngày 12) ông ta dâng sớ phúc đáp:
"Lưỡng Quảng Tổng đốc, thần Tôn Sĩ Nghị quì tâu về việc liên tiếp nhận được huấn thị rõ ràng, cùng đội ơn được ban thưởng vật quý, kính cẩn viết tấu chiệp hồi báo, cúi mong soi xét.
… Ngày 𝟏𝟎 tháng Chạp, thần tại quân doanh bên bờ sông thành nhà Lê kính nhận Thượng dụ ngày 𝟐𝟒 tháng 11 năm Càn Long 53, do đại học sĩ công A Quế và đại học sĩ bá Hoà Thân tự ký:
...... Nhưng sợ rằng bọn Nguyễn Huệ thấy đại binh thế mạnh, trốn chạy cõi xa, truy bắt cần thì giờ mà đất An Nam lại có chướng khí, không đáng Trung Quốc tiền bạc, lương thực hao phí vào việc trú đóng lâu ngày cõi viêm hoang, [lo việc] phòng thú cho thuộc quốc. Tôn Sĩ Nghị đáng đợi khi thu phục Lê thành, tuân theo chỉ dụ , sắc phong cho Lê Duy Kỳ, lệnh y cố sức tự cường phấn chấn, những nơi hiểm yếu hại của xứ ấy thì phái người thân tín có khả năng làm thổ quan, phòng thủ nghiêm ngặt. Lại lệnh bọn trấn mục đồng tâm cố thủ, giữ gìn đất đại theo phép, [khi ấy] Tôn Sĩ Nghị cũng lập tức triệt binh trở về Nội địa, bất tất phải đóng lâu đất An Nam... " [2]
-> Rõ ràng là Sĩ Nghị đã nhận được chỉ "triệt binh",
---------
Sở dĩ tôi từ đầu bài luôn viết 2 từ "triệt binh" (trong ngoặc) là bởi thảy chỉ là trò ruồi, 1 vở kịch vụng về của chúa-tôi nhà Thanh.
Càn Long ra lệnh "triệt binh" ngày 𝟐𝟒 tháng 11 vậy mà đến ngày 9 tháng Chạp, Hoằng Lịch lại mong ngóng quân Thanh kéo xuống đánh vào Quảng Nam mà tóm cụ Huệ :
"Ngày đầu năm mới [Kỷ Dậu] ở cung Trùng Hoa, lấy việc này làm đề tài, cũng dụ báo cho ngươi hay biết, viên Tổng đốc ắt cùng chung vui, tính ngày mau chóng tâu lên công lớn, đội ơn ưu hậu.
[Trẫm] mong ngày cờ hồng [báo tin chiến thắng] đưa đến, HÃY XEM NGÀY NÀO ĐEM QUÂN XUỐNG QUẢNG NAM BẮT GIẶC NGUYỄN nhanh chóng tâu lên. [3]
Trước thì chỉ đạo "triệt binh", nay lại còn bảo xuống Quảng Nam bắt cụ Huệ ? Chắc có người lại bảo "anh Long già nên đãng trí" chăng ? 😎
Bởi thế đọc sách qua loa cho có thì rất dễ bỏ qua những chi tiết đắt giá này.
Điều thú vị ở đạo Thượng dụ ngày 9 tháng Chạp, Càn Long mong ngóng tin Sĩ Nghĩ kéo quân đánh xuống Quảng Nam ở chỗ theo bản gốc thì đủ cả đoạn như tôi đã trích dẫn bên trên, tuy nhiên sử quan Thanh đình khi biên soạn Khâm định An Nam kỷ lược (quyển 9, tờ 18b) và Cao Tông Thực lục (q. 1318, tờ 26b) đã cố ý cắt đi câu cuối:
"[Trẫm] mong ngày cờ hồng [báo tin chiến thắng] đưa đến, HÃY XEM NGÀY NÀO ĐEM QUÂN XUỐNG QUẢNG NAM BẮT GIẶC NGUYỄN nhanh chóng tâu lên"
Cũng may là tui đọc được 1 tấu chương của lão Nghị có thuật lại câu trên.
Cho nên chuyện "triệt binh" cũng như chiêu bài "hưng diệt kế tuyệt, tự tiểu tồn vong" giúp cho Chiêu Thống phục quốc chung quy là những vở kịch tồi, kẻ tung - người hứng, được khéo che đậy bằng câu từ bóng bẩy của thầy trò Thập Toàn Lão Nhơn.
[1]
但恐 阮恵等自知罪 在不赦,見大兵勢盛,逃竄逺匿,搜捕需時,而安南又有瘴氣,自不值以中國錢糧兵力,久駐炎荒,為屬國防戍。孫士毅則當俟收復黎城後,遵照諭㫖,將黎維祁勅封,妥為安頓,令其加意自强振作。並將要隘處所,酌派該國可信有用之土官兵民,嚴密防堵;並令該鎮目等為之齊心固守,禦侮有方,孫士毅亦可徹兵,囘至內地,不必在安南久駐。
Đãn khủng Nguyễn Huệ đẳng tự tri tội tại bất xá, kiến đại binh thế thịnh, đào thoán viễn nặc, sưu bộ nhu thời, nhi An Nam hựu hữu chướng khí, tự bất trị dĩ Trung Quốc tiền lương binh lực, cửu trú viêm hoang, vi thuộc quốc phòng thú. Tôn Sĩ Nghị tắc đương sĩ thu phục Lê thành hậu, tuân chiếu dụ chỉ, tương Lê Duy Kỳ sắc phong, thỏa vi an đốn, lệnh kỳ gia ý tự cường chấn tác. Tịnh tương yếu ải xứ sở, chước phái cai quốc khả tín hữu dụng chi thổ quan binh dân, nghiêm mật phòng đổ; tịnh lệnh cai Trấn mục đẳng vi chi tề tâm cố thủ, ngự vũ hữu phương, TÔN SĨ NGHỊ DIỆC KHẢ TRIỆT BINH, hồi chí Nội địa, bất tất tại An Nam cửu trú.
[Cao Tông thực lục, quyển 1317, hiệt 15b-16a]
[2]
兩廣總督臣孫士毅跪奏,為連奉訓示周詳,並䝉恩賞鮮物,謹先繕摺馳覆,仰祈睿鑒事。
十二月初十日,臣在黎城江岸軍營,承准大學士公阿桂、大學士伯和珅字寄乾隆五十三年十一月二十四日奉上諭:
... 但𢙢 阮惠等 見大兵 勢盛,逃竄 逺匿,搜捕需時,而安南又有瘴氣,自不值以中國錢糧兵力,久駐炎荒,為屬國防戍。孫士毅當俟收復黎城後,遵照諭㫖,將黎維祁敕封,令其加意自强振作,並將要隘處所,酌派該國可 信有能為之土官,嚴宻防範。再令該鎮目等為之齊心固守,禦侮有方,孫士毅亦即可撤兵,回至內地,不必在安南久駐。
Lưỡng Quảng Tổng đốc thần Tôn Sĩ Nghị quỵ tấu, vi liên phụng huấn thị chu tường, tịnh mông ân thưởng tiển vật, cẩn tiên thiện chiệp trì phúc, ngưỡng kỳ duệ giám sự.
Thập nhị nguyệt sơ thập nhật, thần tại Lê thành giang ngạn quân doanh, thừa chuẩn đại học sĩ công A Quế, đại học sĩ bá Hòa Thân tự ký Càn Long ngũ thập tam niên thập nhất nguyệt nhị thập tứ nhật phụng Thượng dụ:
.... Đãn khủng Nguyễn Huệ đẳng kiến đại binh thế thịnh, đào thoán viễn nặc, sưu bộ nhu thời, nhi An Nam hựu hữu chướng khí, tự bất trị dĩ Trung Quốc tiền lương binh lực, cửu trú viêm hoang, vị thuộc quốc phòng thú. Tôn Sĩ Nghị đương sĩ thu phục Lê thành hậu, tuân chiếu dụ chỉ, tương Lê Duy Kỳ sắc phong, lệnh kỳ gia ý tự cường chấn tác, tịnh tương yếu ải xứ sở, chước phái cai quốc khả tín hữu năng vi chi thổ quan, nghiêm mật phòng phạm. Tái lệnh cai trấn mục đẳng vi chi tề tâm cố thủ, ngự vũ hữu phương, Tôn Sĩ Nghị diệc tức khả triệt binh, hồi chí Nội địa, bất tất tại An Nam cửu trú.
[Cung trung đáng Càn Long triều tấu chiệp, tập 70, tr. 606b & 607b, tấu chiệp viết ngày Kỷ Hợi 12, tháng Chạp, Càn Long 53 (Mậu Thân) (tức 7/1/1789) ]
[3]
明𡻕新正 重華宫聯句,已將此事命題,特一併諭知。該督自必同深慶忭,計期迅奏膚功,仰受渥眷。
惟盼 紅旗即至,仍將於何日帶兵前赴廣南擒獲阮匪之處,速行馳奏等因。
Minh tuế tân chính Trùng Hoa cung liên cú, dĩ tương thử sự mệnh đề, đặc nhất tính dụ tri. Cai Đốc tự tất đồng thâm khánh biện, kế kỳ tấn tấu phu công, ngưỡng thụ ác quyến.
Duy phán hồng kỳ tức chí, nhưng tương ư hà nhật đái binh tiền phó Quảng Nam cầm hoạch Nguyễn phỉ chi xứ, tốc hành trì tấu
[Cung trung đáng Càn Long triều tấu chiệp, tập 70, tr. 739b, tấu chiệp viết ngày Quý Sửu 26, tháng Chạp, Càn Long 53 (Mậu Thân) (21/1/1789) ]